00:00:00  
 
бас бет хабарлар Орта азиа медиаларға назар Ұлағат азаматтың айтары економика айдыны заң жане замана Парасат
агугай шалқар дариғай - даурен Алем аясында арнаулы хабар радио туралы арна кескін Бижиңдегі қазақтар

Қайдасың қастың қыраны

Келуқайнарі :Жүңгө қазақ радё торабы | Жауапты редактор:Әйнәгүл | Жаңаланған уақыт:2014-01-07

 

        ( ессе )


        ( ақын, жазүшы, ағартүшы, ұстаз, зерттермен мәметқән шөкәмәнөв түралы)


        Бейсенбәй саүыт ұлы


    Қолфоным шыр еттi, қарасам "iле гәзетi" қазақ редәкся бөлiмiнiң орнбасар бастығы, тете аға редәктөрi тұрдан жанақын ұлы екен.

 
    ـ әссәләүмәғәләйкөм, ұстаз көрiнбейсiз ғой? ـ дедi.


    ـ үәғәләйкүмүссәләм, мен қазыр үрiмжiде шйнжяң халық радё ыстансясының жылдық қiзмет қортынды жйналысы ашылған сондамын ـ дедiм, қәмнен қәперсiз.


    ـ бәсе сiз жоқсыз...


    ـ е, не болды.


    Ақын, жазүшы, ағартүшы, ұстаз, зерттермен мәметқән шөкәмәнөأ ағамыз қайтыс болып кеттi. Мен қазыр осы арадамын ـ дедi.


    Сол сәт жақсы көретiн ағаның қазасы жөнiндегi естiген сүық хабар қабырғамды қайыстырып жiбердi, жүрегiм лоқ етiп барып, орнына түскендей болды. Жанарыма жас iркiлдi. Әләкөл асығынан келмейтiн, айналасын дүманға бөлеп, мәз ـ майрам болып жүретiн, әқкөңiл, түрашыл, адал, мейiрiмдi, кемеңгер ағамнан айырғаныма айырықша қайғырдым.


    Қара нарым қайысар жан едi. Сұм ажал құрығын салып, аүзын ашып, аүырү төсегiнде жан етiн жегiдей жеп, жүйкесiн жүнжiцеде қаламын тастамай көз жұмарға 4 күн қалғанда " бiр бйiк тұрғысынан қарағанда " деген 70 жылдық өмiрiне көз жiберiп, ой қортқан өлеңi мен аүырү жанын жегi құрттай жеп жатқан кездегi " мен iздеймiн " деген аүырүына ем ـ дом iздеү жөнiндегi өлеңi " шйынжяң гәзетi " 2009 ـ жылы 19 ـ сәүiр күнгi әдебйет бетiнде және " iле гәзетi " 22 ـ сәүiр " iле айдыны " бетiнде арт артынан жаряланғанын көргенде көзi жарық етiп ашылып, бiр сергiп, аүырүдан айыққандай болды. Амал не айландырған аүырүдың алмай қоймайтыны шындық қой. Мәкең көз жұмғанда iнiсi оралбай әхiмет ұлы " айдыным аға, айбыным " деген жоқтү өлеңiнде қабырғасы қайыса отырып: айдыным аға, айбыным,


қапыда сенен айырылдым.
қазаңа қатты қайғырдым,
қалайдай майырылдым;
асылым едiң асқарым.
қанатымнан қайырылдым.
ақылым едiң алдымда.
қорғаным едiң барыңда,
сүйенiш болып жұрүшы ең,
кiр келтiрмей арыңа. " деп ботадай ـ боздағанда, барша жұрттың қабырғасын қайыстырса, аүзын ашса көмекейлерi көрнетiн, бiрiн ـ бiрi көрмесе жүре алмайтын замандасы, досы, құрбысы дәүлетбек қаңбақоأ жанашыр жақынынан айырылғанда көзiне жас iркiп, жыр нөсерiн былайша төгiп ـ төгiп жiбердi:


" шыққан көздей немесе аққан жұлдыз,
басып кеттi ـ аү, еңсенi батпан бiр мұз.
орны қалды ойсырап ақыныңның,
аза тұтып тұрғандай аспан, шың, құз.

мына қаза ұқсамас өзге жанға,
жер бесiкке түспейтiн пенде қайда?!
ал мәкеңе мәнсүп ـ ақ азалы сөз,
ажал келiп сұққандай көзге найза. " деп жоқтады. Мiне 2009 ـ жылы 26 ـ сәүiр нылқы аүданның бетке басар шоқтығы бйiк таңдаүлы азаматы ақын, жазүшы, ағартүшы, ұстаз, зерттермен мәметқән шөкәмәнөأ келмеске сапар шектi.


    Бейсенбәй ағай: мына кележәтқән 2013 ـ жылғы жаңа жыл бәйләнiсiмен нылқы аүданының аға ақыны, жазүшы, ағартүшы, ұстаз, зерттермен мәметқән шөкемәнөأтiң еңбектерiн еске алү негiзiнде нылқы аүдандық радё ـ телеأйзясi арқылы сағынышты салам жеткiзбекшiмiз, сiз мәкеңнiң еңбектерiн осы бiр апта iшiнде жазып берсеңiз қәйтедi дедi. Нылқы аүдандық мәденйет, дене ـ тәрбйе, радё, кйнө, телеأзя мекемесiнiң бастығы жанар йманғазы қызы.


    ـ үа, жалған ـ ай содан берi 3 жылды да ұзатып тастаптық ғой деп терең толғанып, мәтерял көрiп отырып, жазү үстелiмде бiр сәт үнсiз маңдайымды алақаныма басып, көзiмдi жұмып, ақ пейiл, сабаз, әр нәрсенi кескiн, бетiң ـ жұзың демей айтатын, сарбаз қәдiрмендi ағаны көз алдыма елестеттiм: мәкең бiзбен бiрге жүрген шақтарында әр сөзiн ойланып ـ толғанып, шынын сөйлеп, жалғанын жасырмайтын, бiр аүыз сөз сөйлеседе мысқылдап терең ой тастап, жұмбақтап сөйлейтiн, айтарын кескiн айта салатын, сарбаз сары ағаның көрiнiсi көз алдымда көлбеңдегендей болды. Содан қялым шарықтап, ағаның тiршiлiгiндегi тәттi сөздерi бойыма қүат бергендей ерiксiз қолыма қалам алғызды. Өз басым қәдiрмендi мәкең ағаны төбеме көтерердей жақсы көрүшi едiм. Қүрметтеүдi борыш санап, жазүшылық өнерiне ерекше қүрмет ететiнмiн, соған болар мәкең аға жөнiнде ерiксiз ессе жазүға қалам тербедiм.


    Қас өзенiндей қайнарлы, арыстандай айбарлы, таңбалыдай таңдайлы, абыралыдай айдарлы, ақтастай асқарлы, жәйләүiмдәй жәйдәрлi ағам мәметқән шөкәмәнөأ 1980 ـ жылдардың қiркүйек айынан бастап маған қол ұшын берген болатын. Сол кезде мен нылқы аүданы қәрәтөбе аүылы 3 ـ бастаүыш мектебiнде ( қәзiргi құжыртай аүылының ұланбұлақ қыстағында ең алғаш оқытүшы болып орналасқан болатынмын. Ағамыз нылқы аүдандық оқү ـ ағартү мекемесiнiң йнiсбектөрi екенде аүданға қарасты аүыл, қалашық, фермәләрдәғi мектептердi аралап қiзмет тексередi екен. Сол жылы қазан айында мектебiмiзге оқү ـ оқытү қiзметiн тексере келiп, оқытүшылардың сабағын тыңдап, оқү ـ оқытү қiзметiне жетекшiлiк еткен мезгiлде танысқанмын. Сол тұста мәкең ағаның: а, дегенi алғыс, қара дегенi қарғыс болып тұрған толысқан, бiр жағынан өлең, әңгiме дегендi қарша бораца, ендi бiр жағынан оқытүшыларды ретке тұрғызып, алмастырып, жөткеп, қiзметке қою iстерiн тiке өзi iстей беретiн, барлық мектеп меңгерүшiлерi, йнiсбектөр грүппәсiндәғiләр мәкеңнiң тү деген түкiрiгiн жерге түсiрмей, қабағына қарап тұрған мезгiлi екен шiркiн. Содан бастап мәкең ағаны аға тұцам деп ойлаған едiм. 1987 ـ жылы наүрызда мәкең аға нылқы аүданның тарйхй мәтерялдәрiн жйнаү кездерiнде менде қалам ұстай жүрiп, нылқы аүданның тарйхй мәтерялiнә мақал ـ мәтелдердi жйнасып бере жүрiп тiптi де арамызды жақындата бастадым, әне қоғамдық қiзметтiң қәжетiмен, мәкеңдей ағаларымның жетелеүiмен қаламдас болып, өзiме ұстаз еттiм. Содан байланысымыз бәлiқпен сүдай қоюлай бердi, тiптi дос болыпта кеттiк.


    Мәметқән аға ـ о, дүнйеге аттанардан бiр жұма бұрын отбасына көңiлiн сұрай барып, көңiлiн жасап, " ем көп, сәт аз " деген емделсеңiз әл ـ ақ жазылып кетесiз ـ дегенiмiзде, ол сөзiн үзiп ـ үзiп:


    ـ ай, жiгiттерiм ـ ай, аүырүым барған сайын жаныма батып, әлсiреп барамын, ажал аүзын ашып болды, кiрүден басқа ештеме қалмады, артқы жұмыстарға өздерiң жаүапты болыңдар деп көзiн сығымдады. " мәке аға ондай сөздi айтпаңызшы " деп жалынғанымызда бiздiңде көзiмiзден жастың қалаң шыққанын бiлмей қалдықта, жыламаңыз деп көңiлiн жасадықта, арыстай ақынымыздың арамыздан алыстап бара жатқанын сездiк.


    Ақын, жазүшы, ағартүшы, ұстаз, зерттермен мәметқән шөкәмәнөأ 1940 ـ жылы қазан айында нылқы аүданына қарасты мыс аүылының ұты деген жерiнде малшы отбасында дүнйе есiгiн ашқан.1960 ـ жылы шйнжяң педәгөгйкә йнстйтотының тiл ـ әдебйет фәклтөтiн үздiк нәтйжемен таүысып. 1960 ـ жылдан 1973 жылға дейiн нылқы аүдандық 1 ـ орта мектепте оқытүшы, 1973 ـ жылдан 1977 ـ жылға дейiн нылқы аүданның әскерй жылқы өсiрү майданның перезенттер мектебiнде оқытүшы 1974 ـ жылы ж к п мүшесi болған. 1977 ـ жылдан 1984 ـ жылға дейiн нылқы аүдандық оқү ـ ағартү мекемесiнде йнсбектөр. 1984 ـ жылдан 1987 ـ жылға дейiн нылқы аүдандық үгiт бөлiмiнде белдi кәдр және аүдандық мәденйет мекемесiнiң орынбасар бастығы 1991 ـ жылдан 1993 ـ жылға дейiн нылқы аүдандық пәрткөм партя тарйхы шежiре кеңсесiнiң бастығы, 1993 ـ жылдан 2000 ـ жылға дейiн нылқы аүдандық саясй кеңестiң тарйхй мәтерялдәр кеңсесiнiң меңгерүшiсi болып iстеп дәңiқпен зейнетке шыққан. Мәкең 1960 ـ жылдардың басынан бастап әдебйет шарүашылығына ат салысып, мектепте әдебйет гүржегiне кiрiп, тырнақ алды түындыларын " шйнжяң гәзетi " iнде жарялаү мен партяның абзал саясаттарын, қоғамдық ортаны асқақтата жырлай бiлген қәләмгер.

Қазақ радио торабының байланыс әдырысы: Електронді почта :

Әдырысы : Бижиң қаласы фушиңмын сыртқы кошесі 2-аула жұңго радио торабы почта нөмыры :100866
Телефон:010-86093114 400-668-0040 Факыс :010-63909751
E-mail:cn@cnr.cn
Торапта таратылатын дыбыс кескін бағдарламаларының рұхсат нөмыры 0102002
Орталық халық радио стансиасы баспа ұқығы (C)
网上传播视听节目许可证号 0102002 京ICP备05065762号

OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1">>> OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1"> OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1">