00:00:00  
 
бас бет хабарлар Орта азиа медиаларға назар Ұлағат азаматтың айтары економика айдыны заң жане замана Парасат
агугай шалқар дариғай - даурен Алем аясында арнаулы хабар радио туралы арна кескін Бижиңдегі қазақтар

"жылқы менiң ғасыр жасаүдағы жәнсерiгiм"

Келуқайнарі :Жүңгө қазақ радё торабы | Жауапты редактор:Әйнәгүл | Жаңаланған уақыт:2014-01-07

 

        Әлбәтiр әбiләқән ұлы

        Өртекестегi жолболды елiнiң қәзiргi ең үлкен 96 жастағы әлйқәт мұқамыя ұлы қәртпен әңгiме


    Мөңғүлкүре аүданы сарқобы аүылындағы ғасырлық қарт әлйқәт мұқамя ұлы бұл күндерi 90 ның ортасынан ассада әлi аса таяғына сүйенiп көшеге шығып, қатынасқа отырып, аүдан орталығы аүылдарды аралап, атқа мынып қырға шығып желiп жұр. Мен алқаүлы аүыл ақсақалы майталман малшы осы қәрiтпен сұқпатта болғанмда ол кiсi: - жылқы менiң ұзын жыл баққан малымда, ұзақ ғұмыр сйлаған жанымда, осы жылқы жанүар- деп бiр тоқталды да, сөзiн сабақтай мен бала шағымда ат жалында өстiм, әкем маған торт – бес жасымда- ақ тайға мiнгiзiп үйреттi.


    Ат жалын тартып мнсiммен атқа мнып шабандоз болып, ат бәйгеге қатынастым, айтар болсам бала шағымда әкемiз жұнстың қүақан бәйгесiне мiнiп, өртекестегi ат шабыстыарға көп рет қатынастым. Сүықтоғайдың жазығындағы бiр реткi қарамық елiнiң ат бәйгесiнде 2–болып жүлде алдым. Әкемiз шйырбайдың боз бәйгесiне қйрбайдың бәйге торала атына мынып төрт–бес реткi атшабыста бiрiншi болып екi рет келдiм. Өз алдыма үй болып, отаү көтерсiммен жылқы бақтым, мiнгенiм жөрғә–жүйрiк, жегенiм жылқы етi қазы-қарта, iшкенiм жылқының қымызы болды. "кiсiнесе жылқы жанүар, сол жерден сол ел табылар " демекшi жылқы бар жерде мен болдым. 96 ға келсем де әлi аттан түспедiм. Жылқы етiмен қымзды әлi аңсап сұйып ышып жеймiн,-дейдi ғасырлық қартымыз.


    Әлйқәт атамыз 1918-жылы сәүiрдiң 5-күнi күнестен ағаязға көшiп келе жатқан жолда жырғалаңда йт арқада түылыпты. Өртекестегi бес жолболды өртекестегi ағаязды мекендеген қараша аүылы әсiресе қаражан балалары ең арттан өртекеске келген екен. Әлйқәт ақсақал осы қарашаның қаражан аүылы көкен атасынан тарайды. Бала шағында әбзәл молладан оқып саүатын ашқан. Екi рет некеленiп алдынғы әйелiнен екi ұл, бес қыз, кейiнгi әйелiнен үш ұл үш қыз көрiп оларды тәрбйелеп оқытып, барлығында жеткiзген. Алды жоғары мектеп, арты орта мектепке дейiн оқып бiлм алған. Жалпы немере, шөбересi болып ұрпағы 208 адамға жетiп, немересi обылстық жүңгөшә емхәнәдә қiзмет iстейдi. Баласының алды сәмет апай 40 жыл емдеү саласында қiзмет iстеп зейнетке шыққан өрдендi дәрiгер, өнегелi түыт анасы.


    Әлйқәт ақсақал ат жалын тартып мiнсiмен ата дәүлетiнiң арқасында ат үстiнде өседi. "белдеүiнде ат тұрмаса жатпаған, қәжеттiсi, қәжетцi ат мәғән"-деп жеке заманда қйрбай, шйрбайдай аүқатты аталарының жылқысын бағады. Сарйық, беде, қарғалы түбек сяқты жерлерде жылқы бағып, жылқы күзетiп жастықтың жалынды шағын ат жалында өткiзедi.


    Азаттықтың алтын таңы арайлап әтiсiмен раён құрылғанда 1951-жылдан бастап, ұйымның 120 жылқысын бағып, таү асып, тас басып мал басын аман сақтап, жылқыдан соғымын айырып, алажаздай желi-желi бйе байлап, қымызын iшiп ашты терiнiң тәттi жемiсiн татып қызығын көредi. Қыртоған –тұйықтас, ойжайлаү, ағаяздың көкшәбiсi қатарлы жерлердi қыстап, жайлап тұп-түра жарым ғасыр жылқышы болып жылқы бағып, оның қыстық шобын шәлғiмен(тәртпә) шаүып, малды аман сақтап жылқыны жан серiк етiп етiн жеп, қымызын iшiп, әлi аттан түсбей келедi. Әлйқәт ақсақалдың нағашысы күнестегi бегiмбет- әбiкен аүылы болып, олардың бiр ұлы жүзге келген екен. Алйқат ақсақал жасынан шоп шабү сяқты еңбектерге ысылған қарымды азамат болып ержеткен. Жылқы етiн жазы-қысы жақсы жеп тұрған. Жаздай күнiне 6-7 кесе қымыз iшкен. Жас кезiнде бүгiнгiдей ақ ұн болмаған заманда арпа талқанды шайға салып көп iшкен. Майға, қаймаққа талқан шылап жеген. Жасынан қымыз шықбай тұрғанда айранды да жақсы iшiп тұрған. Жылқы баққанда, жылқы күзеткенде қайнатқан қазақ құртты жанына салып үнемi жеп жүрген. Әлйқәт қарт торт ағайынды болып, әғә-iнiлерiмен аса татү-татты өткен. Әқпейiл, адал, мейiрiмдi-қәйрiмдi адам болып ержеткен, күйгелектiктен, ашүшаңдықтан ада күде аүлақ, iшкiммен тұс шайысбайтын аүыр басық, әқкөңiл, ашық жарқын адам.


    Ол жас шағында көкбәршi да болып талай додағада түскен, жүйрiк мынып, "жел тақым" аталған. Ағасы әкпәр тпты ат құмар болып, аты жалпақ iлеге шыққан, жұнстың қүақан атына мынп талай айтүлы астардың атшабысына шапқан айтүлы шабандоз болған. Ағасы әкпәр мен әлйқәт жас кезiнде жұныс бүрктшiнiң сар бүркiтiне түлкi үркiтiп беретiн қағүшы боп көп салбүын құрған. Ат үстiнде саүықшыл болған. Әлйқәт ақсақал осы күнге дейiн "дене шынқтыратын ең жақсы нәрсе-шәлқi тартып шоп шәбүмен атқа мнып жұрү,–ғой" деп аүызынан тастамайды.


    Жамбылдың жасына жеткен қәдiрмендi қарт бұл күндерi тәңертеңгi шайда нан жеп, женiт жеп шай iшедi. Кейде талқан салып шай iшедi. Тамаққа тәбетi жақсы, көгенiстердi де жақсы сұйып жейдi. Қой, сйр, жылқы еттерiн жұмсақтап жақсы жейдi. Жылқы етiмен жылқы сорпасына тәбетi өте жақсы, қазы-қарта, жал-жая десе аңсап тұрады. Шайға анша қошы жоқ. Жазда қымыз-айран, қыста қанық, құрт езгiзiп iшедi.


    Денсәүлiғi мықты көп аүырмаған адам. Ерте кезде сәркесел болып бiр рет қана аүырған. Дәрi-өкiлге қошы жоқ. Тұмаү-сырқаү болса, өзi ақ ышып, сорпаланып терлеп дегендей теңшеп алады. 2003-жылы мiнезi шәкез аттан бiр рет жығылып оң қолын сындырып алған. Қазыр жақсы. Әлйқәттiң көкен атасынан қарықбол әкемiз бен кәрймөллә әкемiз 90 нешеге келiп дүнйеден өткен. Әлйқәт әкемiз қәзiргi денсәүлiқ жағдайына қарағанда жүзгеде жетiп қалар деген тiлектемiз.


    Әлйқәт ақсақалдың бес ұл, сегiз қызынан немере, шөбере болып екi жүзден аса ұрпақ көрiп, быр рүлы ел ордалы шаңырақ болып жасап келе жатүы шынында өзi айытқанындай жасында iстеген еңбеккерлiгi мен ат үстiнде өскен серiлiгiнң әрi жылқы етiмен сұтының дәрiлiгiнiң арқасы деп бiлемiз. Асың ақтан болса, тақымың аттан болса, ғарыптық көрмейсiң ағайын. Қазақ танүшы ғалым сүбйхай мырза айытқандай " қазақтың бiр қанаты –ат, ендi бiр қанаты –дөмбiрә(ән-күй)" -демекшi ат жалында өскен, қазы-қарта жеп, қымыз iшкен. Осылай ғасырға жеткен ақ едiл де аңқылдақ, ақ баталы аталарымыз аман болғай ! олардың ғасырлық тойын тойлайтын қүанышты заман болғай!

Қазақ радио торабының байланыс әдырысы: Електронді почта :

Әдырысы : Бижиң қаласы фушиңмын сыртқы кошесі 2-аула жұңго радио торабы почта нөмыры :100866
Телефон:010-86093114 400-668-0040 Факыс :010-63909751
E-mail:cn@cnr.cn
Торапта таратылатын дыбыс кескін бағдарламаларының рұхсат нөмыры 0102002
Орталық халық радио стансиасы баспа ұқығы (C)
网上传播视听节目许可证号 0102002 京ICP备05065762号

OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1">>> OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1"> OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1">