00:00:00  
 
бас бет хабарлар Орта азиа медиаларға назар Ұлағат азаматтың айтары економика айдыны заң жане замана Парасат
агугай шалқар дариғай - даурен Алем аясында арнаулы хабар радио туралы арна кескін Бижиңдегі қазақтар

Халқы қәстерлеген қадырлы қарт- қаңтарбай

Келуқайнарі :Жүңгө қазақ радё торабы | Жауапты редактор:Дәүiлбек | Жаңаланған уақыт:2014-01-07

 болат қаңтарбай ұлы
            
    Ел бастаған көсем де, сөз бастаған шешен де, жаүға шапқан батыр да, арысқа түскен балүан да, саүсағы құт зергер де халық iшiнен шығады ғой. Он саүсағынан өнер тамған, йгiлiктi iсiмен елге жаққан егей азаматтарын халқы қәстерлеп, оның өнегелi еңбектерiн қашанда жырлап өтедi. Демек, халық айна, халық таразы, халық қазына деп бекер айтылмаған. Ендеше, халықтан үлкен алып жоқ деп кесiп айтүға болады. Үйткенi, адам баласы анадан түғәнiмен, сол ананың өзi халықтан шыққандығын; Адамзатты еңбек жәрәтқәнiмен, сол еңбектiң өзiн халық тапқырлағандығын мойындамай тұра алмаймыз. Сондықтан, қоғамды, тарйхты, мәденйеттi, салтты, дiндi, ғылым- технйкәнi, осызаманғы өркенйеттi... Бәр-бәрiн жаратқан қүдiрет - халық бұқарасы екендiгi, ол шексiз алып күштiң йесi екендiгi ақйқат. Халық айца қалт айтпайды демекшi, бойындағы өнерiмен қәсйеттi халқына жаққан, қәдiрмендi қарттарымыздың алтын iздерiн ұрпақтарға әйгiлейтiн кез әбден жеткен сяқты. 


    Найман атаның дөртүiл рүынан тараған тоқтағұл ұрпақтарынан кезiнде ел бйлеген болыстар шыққандығы тарйхтан белгiлi. Осы тоқтағұлдың бiр баласы төлебәйдән - сiрiмбет, одан - нарт, одан - мәкi, одан - бек, жек, моңғұл тарайды. Бектiң баласы қәсейiн әрқәндәй темiрдiң сүын табатын шiлiңгiр ұста болған адам. Жектiң баласы қаңтарбай ағаштан түйiн түйетiн атақты шебер болған адам. Моңғұлдың баласы зарғымар терiнiң йiн қандырған әйгiлi өрiмшi болған адам. Бұл үш өнер йесi де азаттықтан кейiн алтай аүданы әбйтән аүылдығы көктәл қыстағын мекендеп, көллектйвтiк еңбектерге қатынасып, бойындағы бар өнерiн сөцялйстiк құрылыс үшiн, халық мүддесi үшiн арнап өттi. Бұл аталас үш қаряның қоғамға сiңiрген еңбектерi өздерiнiң шеберлiк өнерлерiмен тоғысып жататындықтан, бiрiнiң еңбегiн әйгiлеү үшiн, қалған екеүiн қағыс қалтырүға болмайтын едi. Сондықтан жоғарыдағы шежiрелiк келiп шығүды әлдiмен атап өтүдi жөн көрдiк. Бiз ендi еңбегiмен елiне танылған, өнерiмен халқын сүйiндiрген қаңтарбай ақсақалдың өмiр кешiрмелерi жөнiнде тоқталамыз.


    Қаңтарбай жек ұлы 1893- жылдың соңына таяғанда шығыс қазақстанның зайсан өңiрiндегi мәйтүбек деген жерде дүнйеге келген. Ертiс бойын қыстап, мәрқәкөлдi жайлап, мал бағып жүрген тоқтағұл аүылдары, сол кездегi патшалық россяның әртүрлi қысымына шыдамай, аүған елмен бiрге бiртiндеп шығысқа бытырай көшiп, 1910- жылдардың басында жүңгөғә өтедi. Мұнда жеменейдiң шалшықайында, саүырда, қобықта тұрып, мал бағып, егiн салады. Сол кездегi үркiн- қорқын заманда бұл өңiрге де тұрақтап тұра алмаған жектiң аүылы, жалғасты жер аүдара жылжй көшiп, тәңiр таүындағы үрiмжi өңiрiне, түтыңқы өзенi бойына, боғда шоқысының екi жағына қоныс аүдарады. Бұл жерлерде аүыл адамдары қарү- қәйрәтiмен, өнер- бiлiмiмен жан бағып, бала- шағаларын, әке-шешелерiн асырайды. Кейiн рү басы жек ақсақал қайтыс болған соң, оны түтыңқы өзенiнiң басындағы таү iшiне, ақбұлақ жайлаүындағы бiр зйраттыққа жерлейдi. Артынан қайтыс болған жектiң жұбайын - бiздiң ұлы апамызды да сол жерге қояды. Асқар таүы құлап, айдын көлi сүалып, қормалдарынан айырылған жетiмдер қйыншылық қыспағын көре жүрiп жетiледi. Бұл кездерi атпал азамат болған қаңтарбай ағасы түрәбәймен, iнiсi мәмiрқәнмен бiрге жер жыртып егiн салғанда болсын, тоған қазып жер сүарғанда болсын, пiшен шаүып шөп жйнағанда болсын, ағалап алда жүрiп, ел- жұртын сүйiндiредi. Іскер азаматтардың еңбегiне разы болған елшiбәйләр 1920- жылдардың iшiнде құдаласып, мұса қызы жамбыны қаңтарбайға атастырып, олардың бастарын құрайды.


    Жай бұлтындай құбылған жәүгершiлiк заман әке- шешесiнен бiрдей айырылып жетiм қалған жектiң ұрпақтарын жалғасты көшүге мәжiбүрлейдi. Ақыры олар алтай таүына шұбыра көшiп, сәрсүмбенiң өңтүстiгiндегi шыңыраү жазығына келiп, қазырғы әбйтән қалашығының бас жағына қоныстанады. Бұнда да егiншiлiкпен шұғылданып, алтай мен үрiмжi аралығына кiре тартып, адал еңбегiмен, өлмес өнерiмен жандарын баққан жектiң ағайынды үш ұлы ел сенiмiне йе болады. Бұны байқаған алтайдың сол кездегi дүтұңы, әбйтәннән тоған алдырып, тың жер ашып, халықты егiн салүға жұмылдырған шәрiпқән көгедәйев оларды өз қолтығына тартып, шарүашылығын жүргiзетiн тұрақты қiзметкер етiп алады. Тұрабай, қаңтарбай, мамырқандар шыңыраүдан қоражай салып, көмей алып сү жетелеп, тыңнан жер ашып, түрлi дақылдар мен көгөнiстер егiп, орман өсiрiп, қүрай басып құлазып жатқан әбйтәндi көркейтүге өзiндiк үлестерiн қосады. 1934- жылдары шәрiпқән дүтұң жеменейдегi майқапшағай өткелi арқылы шығыс қазақстаннан алғаш рет балта тiс дөңгелектi трәктр және егiншiлiк саймандарын әбйтәнғә әкелгенде, технйктердiң көмегiмен оны құрастырып, "моторды" шйнжяң бойынша тұңғыш рет атыз басында жүргiзiп, егiншiлiкке iстеткендердiң iшiнде ағайынды осы кiсiлер де бар болатын.

Қазақ радио торабының байланыс әдырысы: Електронді почта :

Әдырысы : Бижиң қаласы фушиңмын сыртқы кошесі 2-аула жұңго радио торабы почта нөмыры :100866
Телефон:010-86093114 400-668-0040 Факыс :010-63909751
E-mail:cn@cnr.cn
Торапта таратылатын дыбыс кескін бағдарламаларының рұхсат нөмыры 0102002
Орталық халық радио стансиасы баспа ұқығы (C)
网上传播视听节目许可证号 0102002 京ICP备05065762号

OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1">>> OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1"> OLDSRC="News_list.css" OLDID="405" RELATED="1">