ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

ۋنيۆەرسال

جاقسى ورتا جاراتۋ- ورتاق بورىشىمىز

来源:جۇڭگو قازاق راديو تورابى     |责编:达吾力别克 |     发布日期: 2020-10-13 15:28

جەڭىس قاباش ۇلى

ورتانىڭ بالالاردىڭ تاربيەلەنۋىنە جاسايتىن ىقپالى وتە كورنەكتى بولادى.


حالقىمىزدىڭ ۇلگى- تاعىلىم جانە ورتانىڭ ىقپالى جايىنداعى ” تون كيمەگەن، تون كيسە، قاعا- قاعا بىتىرەر؛ ات مىنبەگەن ات مىنسە، شابا- شابا ولتىرەر “ ” جامان اتقا جال بىتسە، جانىنا تورسىق بايلاتپاس، جامان ادامعا مال بىتسە، جانىنا قوڭسى قوندىرماس “ ” اكە كورگەن وق جونار، شەشە كورگەن تون پىشەر “ ” اعاش اعاشتان ماۋە الادى، ادام ادامنان ءتالىم الادى “ ” بالاپان ۇيادان نەنى كورسە، ۇشقاندا سونى الار “- قاتارلى ماقال- ماتەلدەرى بارشىلىق.

جاقسى ورتادان جارامدى ۇرپاق تاربيەلەنىپ شىعادى، بالالاردىڭ تاربيەلەنۋىنە ىقپال جاسايتىن ەڭ نەگىزگى باستى ورتالاردى ايتار بولساق وتباسىندىق ورتا، قوعامدىق ورتا، مەكتەپ ورتاسى، كلاس ورتاسى، ءوزارا ارالاساتىن ساباقتاستار ورتاسى سىندى ۇلكەندى- كىشىلى، ءوزارا توعىسپالى ورتالاردى ايتۋعا بولادى.

وتباسىندىق ورتاداعى وتباسىلىق سالت- بالا تاربيەسىندە ماڭىزدى رول اتقارادى.
مەمىلەكەتتىك ەكى ءماجىلىس كەزىندە، ۋاكىلدەر وتباسى تاربيەسى جونىندە ءوز ويلارىن ورتاعا قويىپ، قىزۋ تالقىلاعان، كەيبىر ۋاكىلدەر ” وتباسى تاربيەسى زاڭىن بەلگىلەپ، وتباسى تاربيەسىن ارنايىلاندىرۋ، جۇيەلەندىرۋ، قوعامداندىرۋدى ءۇمىت ەتەمىز “ دەستى.

راسىندا كەيبىر اتا- انالاردىڭ بالا تاربيەسىندە مەكتەپ پەن وقىتۋشىعا عانا يەك سۇيەيتىن يدەياسىن وزگەرتۋ، كەمەلدى وتباسى تاربيەسى قولدانباسىن ءتۇزىپ، وتباسى تاربيەسىن زاڭداستىرۋ، ونى ناقتىلى پايدالانۋ وتە قاجەتتى بولىپ وتىر.

كەيبىر وتباسىنىڭ بالا تاربيەسى جونىندە ۇستانىمى ۇيلەسىمسىز بولعاندىقتان، بالانىڭ العان تاربيەسىدە دەگەندەي بولماي، اتا- اناسىن ۋايىمداتۋدا، بۇل جونىندە ” كۋا بول “ تەكشەسىندە جاريالانعان ىبىراي التىنساريىننىڭ ” باقشا اعاشتارى “ دەگەن شاعىن اڭگىمەسىن قايتالاي ەستەرىڭىزگە تۇسىرە كەتۋدى ءجون سانادىم.


ول بىلاي شەرتىلەدى.


” جازدىڭ ادەمى ءبىر كۇنىندە، تاڭەرتەڭ اتاسى ءوزىنىڭ بالاسىمەن باقشاعا بارىپ، ەكەۋىدە ەگىلگەن اعاشتار مەن گۇل جاپىراقتارىن كورىپ ءجۇردى.


- مىناۋ اعاش نەلىكتەن تىپ- تىك، انا بىرەۋى نەگە قيسىق بىتكەن؟- دەپ سۇرادى بالاسى.


- ونىڭ سەبەبى، بالام، اناۋ اعاشتى باعۋ- قاعۋمەن وسىرگەن، قيسىق بۇتاقتارى بولسا، تۇزەپ وتىرعان.


مىناۋ اعاش باعۋسىز، ءوز شىعۋ قالىبىمەن وسكەن.- دەدى اتاسى.


- ولاي بولسا، باعۋ- قاعۋدا كوپ ماعىنا بار ەكەن عوي،- دەدى بالاسى.


- باعۋ- قاعۋدا كوپ ماعىنا بارىندا شەك جوق، شىراعىم؛ مۇنان سەندە وزىڭە عيبىرات الساڭ بولادى؛ سەن جاس اعاشسىڭ، ساعاندا كۇتىم كەرەك؛ مەن سەنىڭ قاتە ىستەرىڭدى تۇزەپ، پايدالى ىسكە ۇيرەتسەم؛ سەن مەنىڭ ايتقانىمدى ۇعىپ، ورنىنا كەلتىرسەڭ، جاقسى ءتۇزۋ كىسى بولىپ وسەرسىڭ.
باعۋسىز بەتىڭمەن كەتسەڭ، سەندە مىناۋ قيسىق بىتكەن اعاشتاي قيسىق وسەرسىڭ،- دەدى. “

اڭگىمەدە ايتىلعانداي بالامىزدىڭ ءوسىپ- جەتىلۋ جاعدايىن كۇن سايىن باقىلاپ، بايقالعان كەلەڭسىز قىلىقتارىن، ۋاقىت وتكىزىپ الماي، ياعىني سول كەلەڭسىزدىك ادەتكە اينالماي تۇرعاندا، ايتۋلارعا قاراعاندا، ءمالىم ءبىر ادەتتىڭ العاشقى قالىپتاسۋ بارىسىنا جارىم ايلىق ۋاقىت جەتكىلىكتى دەيدى، سول سەبەپتەن اتاپ ايتقاندا بايقالعان ۇيلەسىمسىز ادەتتىڭ بالالار بويىنا ورنىعا قويماعان تۇسىندا، دەركەزىندە تۇزەپ وتىرۋىمىز قاجەت، سوندا عانا بالالار اقىل- وي جاعىنان تالاپقا ساي ەسەيىپ ەرجەتەر ەدى.

بالالاردىڭ كوپ ۋاقىتى اتا- اناسىمەن بىرگە بولادى، ەگەر سول وتباسىنىڭ وتباسىلىق سالتى ۇيلەسىمدى بولسا، بالا سول وتباسىلىق سالتقا ناقتىراق ايتقاندا اتا- اناسىنا ەلىكتەيدى.

بالا تاربيەسىندە اتا- انالار بالالارىنا مەيىر ماحابات ارناۋدى باستى ورىنعا قويۋى وتە ماڭىزدى، قاجەتتى كەزىندە قاتالدىقتى قايىرىپ قويۋعا بولمايدى. بۇل جايىندا، ەل اراسىنا كەڭ تاراعان كەيبىر كوزقاراستاردى دا ورتاعا سالا كەتكەنىمىز ءجون سياقتى. مىسالى

” بوعدا “ تەكشەسىندە جاريالانعان ” بالا تاربيەسىندەگى بەس ءتۇيىن “- دەگەن ماقالادا مىنا مازمۇندار توڭىرەگىندە وي ورىستەتكەن--- اتا- انالار بالا تاربيەسىندە دۇرىس ءتاسىل تالداۋى، تۇرپايى تىلدەن ياعىني ات قويىپ، ايدار تاعۋ؛ بۇرىنعى اعاتىعىن بەتىنە باسۋ؛ سۋىق راي ۇستاۋ؛ ورىن تالعاماي سىن تەزىنە الۋ قاتارلىلاردان ساقتانۋ ايتىلعان.
ارينە بىزدە وسى كوزقاراستاردى وتە ورىندى دەپ قۇپتايمىز.

اباي اتامىز: ” ادامنىڭ جاقسى بولۋى تەگىندە ەمەس، تاربيەسىندە، اقىلىندا، ونەر- بىلىمىندە. ادامعا ءۇش الۋان ادامنان مىنەز جۇعادى: اتا- اناسىنان، ۇستازىنان، قۇربىسىنان، اسىرەسە ولاردىڭ قايسىسىن جاقسى كورسە، سودان جۇعادى “ دەسە؛ جۇسىپبەك ايتماتوۆ: ” بالانى بۇزۋعا، تۇزەۋگە بولاتىن ءبىر شارت- جاس كەزىندە كورگەن ونەگە “- دەيدى.

ال ” تىرىسىپ ۇيرەنەتىن ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، بىلىمىڭىز مولايادى؛ كەڭ پەيىل ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، كەشىرىمشىل بولاسىز؛ بايلارمەن بىرگە بولساڭىز، يگىلىك تىكتەۋ يدەياڭىز ارتادى؛ فيلوسوفتارمەن بىرگە بولساڭىز، اقىل پاراساتىڭىز مولايادى؛ اق كوڭىل ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، مەيىرىمدى بولاسىز؛ قايسار ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، بارعان سايىن كۇشىڭىز ارتادى؛ ءۇمىتتى ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، كوڭىلدى بولاسىز؛ ارمانى بىيىك ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، ومىرگە ۇمىتپەن قارايسىز؛ نىساناسى ايقىن ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، ۋاقىتتىڭ قادىرىنە جەتە الاسىز؛ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى ادامدارمەن بىرگە بولساڭىز، ءار نارسەنىڭ قادىرىنە جەتە الاسىز “- دەيتىن سوزدەردە كەڭ تاراپ، جۇرت كوڭىلىنەن شىعىپ، جىلى قابىلدانۋدا.

ەگەر بالاڭىز ءتارتىپ- ءتۇزىمى بوساڭ، باسقارۋى ءالسىز، بىتىراڭقى، ۇيرەنۋگە ۇيىمداسۋى تارقاق كلاستا وقيتىن بولسا، ونىڭ بۇرىن قالىپتاسقان قانشالىقتى جاقسى ۇيرەنۋ ادەتى بولسادا ءبىر مەزەت ۋاقىتتان كەيىن وزگەرىپ، سول ورتانىڭ ادەتىنە ىلەسەتىن بولادى.

ال كەرىسىنشە بالاڭىزدىڭ جاقسى ۇيرەنۋ ادەتى بولماسادا، ەگەر باسقارۋى عىلىمي، ۇيرەنۋ ادەتى وتە جاقسى كلاستا وقيتىن بولسا، ءبىر مەزەت ۋاقىتتان كەيىن، بىرتە- بىرتە بۇرىنعى ناشار ۇيرەنۋ ادەتى وزگەرىپ، جاقسى ۇيرەنۋ ادەتىن قالىپتاستىراتىن بولادى.

سايىپ كەلگەندە، ءبارىنىڭ ايتارى، ورتانىڭ ادام تاربيەسىندەگى ماڭىزدى رولىن دارىپتەۋ ەسەپتەلەدى.


سوندىقتان قالىڭ وقۋ- اعارتۋ قىزمەتكەرلەرى، اتا- انالار جارامدى ۇرپاق تاربيەلەۋدىڭ ءبىر شارتى ەسەپتەلەتىن، جاقسى ورتا قالىپتاستىرۋعا بارىنشا كۇش شىعارىپ، ءبىر كىسىلىك ۇلەسىمىزدى قوسۋىمىز كەرەك.

中央广播电视总台 央广网 版权所有

جاقسى ورتا جاراتۋ- ورتاق بورىشىمىز

حالقىمىزدىڭ ۇلگى- تاعىلىم جانە ورتانىڭ ىقپالى جايىنداعى ” تون كيمەگەن، تون كيسە، قاعا- قاعا بىتىرەر؛ ات مىنبەگەن ات مىنسە، شابا- شابا ولتىرەر “ ” جامان اتقا جال بىتسە، جانىنا تورسىق بايلاتپاس، جامان ادامعا مال بىتسە، جانىنا قوڭسى قوندىرماس “ ” اكە كورگەن وق جونار، شەشە كورگەن تون پىشەر “ ” اعاش اعاشتان ماۋە الادى، ادام ادامنان ءتالىم الادى “ ” بالاپان ۇيادان نەنى كورسە، ۇشقاندا سونى الار “- قاتارلى ماقال- ماتەلدەرى بارشىلىق.